Kemaliye Haber Ajansı

Belek Gazi 1124′de Menbic kuÅŸatması sırasında öldükten sonra, ülkesini yönetmek üzere vasiyet ettiÄŸi amcasının oÄŸlu Hüsameddin TimurtaÅŸ’ın, yönetim gücü ve yeteneÄŸine sahip olmaması nedeniyle; kardeÅŸi Süleyman, Belek’in Harput ve Palu’daki beyliÄŸine sahip olur.Bir yıl kadar hüküm süren Süleyman’ın ölmesi üzerine, Hısn-ı Keyfa Artuklu hükümdarı SökmenoÄŸlu Davud, yönetimi ele geçirir.Davud’un 1144′de ölmesinden sonra ise, yönetim onun oÄŸlu Fahrettin Karaaslan’a kalır.Bir ara kardeÅŸi Arslan DoÄŸmuÅŸ yönetimi ele geçirirse de, 1146′da Fahrettin Karaaslan, Selçuklu Sultanı Mesud’un yardımı ile tekrar baÅŸa geçer.

Karaarslan, Harput’un idaresini büyük oÄŸlu Nasreddin’e vererek, 1163′te Erzen hakimi Devlet -Åžah’ın kızı ile evlendirir.Nasreddin’in 1164′te ölümü ve 1167′de de Karaaslan’ın ölümü üzerine idare, Nureddin Muhammed’e geçer.Muhammed ise, Harput’un idaresini kardeÅŸi Ä°mameddin Ebubekir’e bırakır.Daha önceleri Selahattin Eyyubi ile ittifak yapmış olan Nureddin Muhammed, 1185′te Eyyubi’nin yardım isteÄŸi üzerine, kardeÅŸi Ä°mameddin Ebubekir’i Eyyubi’nin yardıma gönderir.Ebubekir’in gidiÅŸinden sonra, Muhammed’in ölmesiyle birlikte, kardeÅŸinin yerine Kutbettin Sokman geçirilir.Bu olay üzerine Ä°mameddin Ebubekir, Harput’a geri dönerek kenti ele geçirir ve adına para bastırır.  1258′deBaÄŸdat’a giren Hülagu, ardından El Cezire’ye yürür ve buraları da alarak Fırat’ı geçip Suriye’ye döner.1289′da Anadolu, Hülagu tarafından paylaÅŸtırılır ve Harput bölgesi ile doÄŸusu Gazvinliye verilir.

Kanuni Dönemi’nde 1552′de, III.Ä°ran seferi için ordular Harput’ta toplanır.1635 ve1638 yıllarında IV.Murad, Revan ve BaÄŸdat seferlerinde üç defa Harput’tan geçer.1834′de ReÅŸid Mehmed PaÅŸa, bölgede düzenlemeler yapmak üzere, yetkililerle Sivas, Diyarbakır ve Harput valiliÄŸine atanır. Ancak, vergi vermeyi reddedip, ayaklanan halk ve aÅŸiretler, paÅŸanın geliÅŸini hoÅŸ karşılamaz.ReÅŸit Mehmed PaÅŸa, Harput’u ordu merkezi yapar.Bu sıralarda bölgede yaÅŸanan çatışmalarda pek çok sivil ve asker ölür.GeliÅŸmeler sonucu Harput kent merkezi, Harput’un hemen altında bulunan ”Mezre” denilen yere taşınır ve “Memuret-ül Aziz” adını alır.1851′de Dersim, Diyarbakır eyaletinden ayrılarak Harput’a baÄŸlanar.1871′de Diyarbakır’dan ayrılarak bağımsız ÅŸehir olusa da, 1878′de vilayet durumuna getirilir.Cumhuriyet sonrası, merkez sancak Elaziz’den bozulma, ElazÄŸ adını alır.

Elazığ il merkezini 5 km kuzeydoÄŸusunda, tamamen tahrip olmuÅŸ durumundadır.Osmanlı Dönemi’nde stratejik önemini yitirdiÄŸinden, zamanla kalenin taÅŸları ev yapımı için bugünkü Elazığ olan Mezra’nın oluÅŸumunda çekilmiÅŸtir.Günümüzde Dış Kale’den geriye kalan tek iz;DaÄŸ Kapı giriÅŸini güneyinde bulunan sivil yapıya temellik yapan burç ile, yine DaÄŸ Kapı giriÅŸinde saÄŸda bulunan kuleizidir.

Dış kaleye ait kitabe bulunmadığından, yapım tarihi ile ilgili kesin veri yoktur.Ancak, dış kalenin 1605 yılında Tavi Mehmed adlı bir eşkiya tarafından tamir ettiriliğini bilmekteyiz.

Harput Süt Kale, Harput Kalesi, Hısn-ı Ziyad gibi isimlerle anılan İç kale, Dış Kaleye göre daha sağlam durumdadır. Geç Roma/Erken Bizans, Artuklu, Dulkadirli, Akkoyunlu dönemlerine ait izler görülebilmektedir.

Camii Kebir, Cami-i Muazzam, Cami-i Azam ve EÄŸri Minareli Cami gibi isimlerde alınan Ulu Cami, aynı adla anılan mahallede, Nizameddin cad üstünde kaleye giden yolun güneyinde yer alır.Halen ibadeti açık olup, yapılan son resturasyonlardan sonra yapıdaki orjinallik büyük ölçüde kaybolmuÅŸsada “minare, giriÅŸ kapıları, avlu payeleri ve mihrapta kısmende olsa orjinal malzeme korumaktadır.

Aslaniye Camii ve Aslanlı Camii olarakta anılan esediye camii, aynı adla anılan mahllede Aslanlı sokak Ahi Musa Mescid ve Türbesi’nin kuzeyinde yer alır.Günümüzde büyük ölçüde tahrip olmuÅŸ olup, harim güney ve batı duvarları kısmen ayaktadır.Avluya giriÅŸi saÄŸlayan portal ise, yıkılmak üzere olup, avlu çevre duvarları son dönem onarımıdır.

Fetih/Fatih Ahmet Baba Türbesi yada Åžeyh-i Kainat Mescid ve türbesi olarak anılan yapı, Harput’un yaklaşık 1.5-2km doÄŸusundan aynı adla anılan yerdedir. Türbedeki ahÅŸap sanduka üzerinde yer alan, “kainatın ÅŸeyhi Harputlu Fatih Ahmet Kebir, sözünde duran alimlerin seyidi kainatın ÅŸeyhi, altının velisi cemas -el Ahir aıyının (mayıs) beÅŸinde sene 713″ ÅŸeklindeki 713H./1313M. tarihli kitabede yola çıkılarak tarihlendirme yapılsada, kitabenin verdiÄŸi tarihin daha çok moÄŸol etkinlik dönemine gelmesi, bu kitabenin banie ait orjinal sanduka konusunda kuÅŸku uyandırmaktadır.

Ulu Cami Mahallesi, Nizamettin Caddesi ile Ä°mameddin Sokak’ın birleÅŸtiÄŸi köşede, doÄŸuda yer alan türbe, geçirdiÄŸi restorastonla tamamen yenilenmiÅŸ durumda olup, yapım tarihini belirten kayıt ve kitabe olmamasına karşın, plan özellikleri ve arÅŸiv resimlerindeki malzem - tekniÄŸe dayandırarak XII. yy sonu ile XIII. yy başıortasına tarihlrndirmekteyiz.Nurettin ArdıçoÄŸlu ve Kemal Can, yapıyı tarih vermeden XIII:yy başında Harput’ta hüküm süren Ä°mameddin Ebubekir’in “Elmelik il’Mansur” ünvanı taşıdığını belirtir.

Alacalı Mescid ve Arap Baba Cammii adlarıyla da bilinen Arap Baba Mescid ve Türbesi, Sara Hatun Mahallesi, Yakut Sokak No 18′de yer almakta olup, giriÅŸ kapısı üzerinde yer alan, “Allahın mescidlerini, ancak Allaha ve ahiret gününe inanan, namazlarını kılan, zekatlarını veren ve allahtan baÅŸkasından korkmayan kimseler yapar ve iman ederler, umarım ki, bunlar doÄŸru yolu bulmuÅŸ ve hidayete ermiÅŸ kimselerdir.Bu metin ve ali bina, Selçuk Sultanlarından din ve dünyası ma’mur ve abadan olan büyük Sulta Kılıç Arslan’ın oÄŸlu Keyhüsrevin zamanında ve onun istek ve emirleriyle, Åžabanın torunu ve Arabi Åžahin oÄŸlu Sahibül-Ataya vel’ihsan olan Cenab-ı Hakkın rahmetini rica eden Yusuf tarafından hicreti 678 yılı yapılmıştır” ÅŸeklindeki kitabesine göre, 678 H./1276 M. yılına tarihlendirilir.

Sara hatun Camii, Saray Hatun camii ve uzun Hasan OÄŸulları Camii isimleriyle anılan yapı, aynı adla anılan mahallede Aslanlı Sokak’ın meydanla birleÅŸtiÄŸiyerde Meydan Camiinin karşısında bulunur.Yapım tarihini veren bilgi ve kitabesi bulunmamasına karşın, adını Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’ın annesi Sara/Sare Hatun’dan alan yapı, Akkoyunlular Dönemi olan XV. yy ikinci yarısına tarihlendirilmekte olup; ilk yapının, 993 H./1585 M. tarihinde  Hacı Mustafa ve 1848 M.yılında Harput Müftüsü Hacı Ahmet tarafından yapılan onarımlarda bozulduÄŸu bilinmektedir.Bugünkü minare ise, 1898 yılında eklenmiÅŸtir.GeçirdiÄŸi onarımlar nedeniyle aslından oldukça uzaklaÅŸmış olan yapı, son ÅŸeklini Osmanlı Dönemi’nde almışsa da, Cumhuriyet Dönemi’nde de yeniden onarılmıştır.

Harput’a Dar Kapı’dan giriÅŸte soldaki evlerin hemen devamında, eski adı ile AÄŸa mahallesinde Hükümet ve Saraçhane caddelerinin birleÅŸtiÄŸi köşe başında bulunan AÄŸa Camii, yerel olarak “Pervane Camii” olarak da anılmaktadır.