Bu inşaat 130 yıl sürdü
Yeryüzünde bir eÅŸi yok. Bir rüya gibi. Ä°nÅŸasına 130 yıl önce daÄŸlardan, ip baÄŸlı sepetlerle inilerek kazılmaya baÅŸlanan Erzincan’ın Kemaliye ilçesindeki yol, geçtiÄŸimiz hafta tamamlandı.İçinden Fırat’ın geçtiÄŸi kanyonun 8.5 kilometrelik sarp kayalıkları inanılmaz bir ÅŸekilde yarılarak delindi. Hem de mühendis ve proje olmadan. Ãœstelik ilkokul mezunu bir müteahhidin sezgi ve becerisiyle. Yaklaşık 5 kilometresi tünel olan ‘‘taÅŸyol’’ Kemaliye’yi Ä°stanbul ve Ankara’ya 230 kilometre daha yakınlaÅŸtırdı. Resmi açılış 3 AÄŸustos’ta.
Eski adı EÄŸin olan Kemaliye saklı bir cennet. İçinden Fırat geçiyor. Sokaklarında akan pınarlar, yol kenarlarındaki dut aÄŸaçları ve tarihi EÄŸin evleri. Bir tarafı Munzur olmak üzere dört bir tarafı aşılmaz daÄŸlarla çevrili. Ä°pek Yolu’nun da geçtiÄŸi EÄŸin’in geçmiÅŸte 40 bin olan nüfusu bugün 3 bine düşmüş. EÄŸin’in görkemli günlerinde de en büyük sorunlardan biri, yine bugünkü gibi ulaşımdı. Kayaların arasına hapsolmuÅŸ EÄŸinliler kurtuluÅŸu, daÄŸları delmekte gördüğünde tarih, geçtiÄŸimiz asır bile deÄŸildi.
Başladığında 19. yüzyıldı
1800′lü yılların sonlarına doÄŸru 300-400 metrelik bir yol, kayalar yarılarak yapılmış. O tarihte tünel kazma yok. Yol denilen de bir kiÅŸinin sırtında dallarla geçebileceÄŸi geniÅŸlikte bir patika. Çünkü koÅŸullar çok zor, kolay kolay yol açılamıyor. Ve çalışmalar bu koÅŸullar gereÄŸi durmuÅŸ. Arada yapılan çalışmalarda da pek ilerleme kaydedilememiÅŸ. Önlerinde 8 kilometreden fazla delinmesi ve yarılması gereken bir kanyon var. EÄŸer o kanyon aşılırsa birçok köyle baÄŸlantı saÄŸlanabilecek.
20. yüzyılın ortası oldu
Yıl 1949. EÄŸinliler, sevdiklerine ulaÅŸacakları yol için kendi imkanlarını ortaya koyar. Ä°ki de koç kurban edilir. Davul zurnayla halaylar çekilerek kazmalar vurulur. Bir süre sonra paralar tükenir, devletten destek alalım denir ve Ankara’ya gidilir. Dönemin BaÅŸbakanı Åžemsettin Günaltay’ın makamına çıkılır ve yol için destek istenir. BaÅŸbakan hemÅŸehrileridir ve destek için umutludurlar. Aldıkları cevap hüsrana uÄŸratır. BaÅŸbakan özetle ‘‘Ben Kemaliye’nin deÄŸil Türkiye’nin BaÅŸbakanıyım’’ der, hemÅŸehrilerini başından savar. Ä°ÅŸ yine baÅŸa düşmüştür. Kendi aralarında toplanan paralarla yeniden iÅŸbaşı yapılır. Her EÄŸinli bir Ferhat olmaya soyunur. Bir süre aÅŸkla ÅŸevkle çalışılır. Bilekteki güç, beldeki kuvvet ve o tatlı rüya bitmez ama para yine biter. KüreÄŸini kazmasını omuzuna koyan EÄŸinli üzgün üzgün TaÅŸyolu’ndan geri döner.
Darbecileri korkuttular
Dört yıl sonra ‘‘yol aÅŸkı’ yeniden depreÅŸir. 500 bin lira toplanır. Balyozlar, kürekler barut hatta bir kompresör alınır. Åženlikler yapılarak balyozlar inmeye baÅŸlar yine. Bu defa yolun diÄŸer tarafından da (GümüşçeÅŸme Köyü’nden) iÅŸe baÅŸlanmıştır. Manda derisinden yapılan körükler kurulur. Çevrede bulunan demir hurdaları körüklerde kor haline getirildikten sonra sonra dövülüp iÅŸe yarar hale getirilir. Bu arada 1957′de Kaza Emanet Komisyonu, 26 Haziran 1957 tarihli kararıyla ‘‘amele çavuÅŸunun’’ fevkalade çalışmasını göz önüne alarak günlük yevmiyesini 10 liradan 11 liraya çıkarır. 1960′a kadar bir kilometre yol açılır. Kayalar, Fırat’a paralel yarılır ve delinir. Derken 1960 ihtilali olur. Dönemin ileri gelenleri ‘‘Bu daÄŸları delmeye kalkan herÅŸeyi deler’’ düşüncesiyle derneÄŸin malvarlığı olan kazma, kürek, kompresör, dinamit ile bilumum kesici ve deliciye el konulur.’’ 10 yıl da böyle geçer.
Evren’in treni durmadı
l980′lerde malum aÅŸk yine nükseder. Bu arada dönemin CumhurbaÅŸkanı Kenan Evren’in bölgeye geleceÄŸi duyulur. Hemen bir karşılama heyeti kurulur. Bu önemli mesele mutlaka paÅŸaya anlatılacak ve devletin desteÄŸi alınacaktır. Ama Evren’in geleceÄŸi istasyon açılamayan yolun son güzergahındadır ve her yer karla kaplıdır. Heyet, ölüm tehlikeleri atlatarak Ä°stasyona varır. PaÅŸanın treni gelir ve geçer. Kemaliyeliler ellerinde ‘‘TaÅŸyolunun açılmasını istiyoruz’’ yazılı pankartlarla kalakalırlar. Ancak trenin istasyondan geçiÅŸi sırasında ellerinde pankartlarıyla ‘‘TaÅŸyolu, TaÅŸyolu’’ diye bağıran insanlar Evren’in dikkatini çekmiÅŸtir. Trende durumu öğrenmeye çalışsa da bu konuda bilgi verecek tek kiÅŸi bulunamaz. Karayolları haritası bulunup getirilir, haritada olmayan TaÅŸyol aranır. Ankara’ya dönüldüğünde, bir dosya hazırlanıp köşke gönderilir. Yıllar geçer tek cevap gelmez. Malum dosyanın hala Köşk’te olduÄŸu tahmin ediliyor.
Devlet elini uztıyor
Kemaliye’nin umudu asla tükenmez. 1983′te devlet duruma ilk defa el koyar, ÅŸantiye yeniden açılır. Renkli dinamitler patlatılır ÅŸenlik yapılır. 147 milyon lira da ödenek ayrılır. Bu sevinç de çabuk söner. YSE feshedilip Köy Hizmetleri olunca, yeni kurum ‘‘bu yolun yapımını üstlenemiyiz’’ der ve çalışmaları durdudurur. Her gelen valiye ve kaymakama durum en ince ayrıntısına kadar anlatılır. Dosyalar sunulur. Yıllar böyle gelip, geçer. Sonunda 1992′ye gelinir. Recep YazıcıoÄŸlu Erzincan Valisi’dir. Kemaliye’de bir toplantı düzenler. Sorunlar tartışılır ve sıralanır. Karatahtaya yazılan listenin başında TaÅŸyol vardır.
1993′te Ä°stanbul’da, ‘‘TaÅŸyolu’na yardım gecesi’’ düzenlenir. Gecede 1 milyar toplanır. Bir milyar da Özel Ä°dare’den alınır ve yeni araçlar getirilir. Bu arada kaynak yaratmak için 22 tünelden oluÅŸan yolun isim hakkı, 5 milyar liraya satılığa çıkarılır. Bülent Ecevit’in, Recep YazıcıoÄŸlu’nun adları da tünellerden ikisine verilir.
Uzun rüyayay mutlu son
1995′te iÅŸ müteahhit Gazi ÖzdoÄŸan’a verilir. Tünelin bir projesi yoktur. Müteahhit ÖzdoÄŸan, tecrübe beceri ve önsezi ile iÅŸe koyulur: ‘‘Kolay deÄŸildi. Ä°ÅŸi aldığımda, buradan senin gibi çook insan gelip geçti. Bu daÄŸlar delinmez, diyenler oldu. Önümüzü göremiyorduk. Tahminle deldik. Yanlış yerleri de deldiÄŸimiz oldu. Ama tamamladığım için çok mutluyum.’’
130 yıllık rüya gerçek olmuÅŸtur. Yolu iyileÅŸtirme çalışmaları tamamlandığında Kemaliye’ye karayoluyla gitmek kolay olacak. Önceleri Malatya üzerinden gidilirken ÅŸimdi Sivas üzerinden gidilebilecek. Ulaşımın kolaylaÅŸması ile nüfusun artması da hedefleniyor. Ayrıca dünyanın en büyük kanyonları arasında sayılan Karanlık Kanyon da turizme açılmış olacak. 3 AÄŸustos’ta resmi açılışı yapılacak. TaÅŸyolu kutlamaları AÄŸustos ayı boyunca ÅŸenliklerle sürecek.
Mezarıma açıldığını bağırın ben duyarım
Büyüklerim anlatırdı. Belediye Başkanı Ekşioğlu Osman Efendi önayak olmuş. Anlatılanlara göre bellerine ip bağlayarak sepetlerle kayalıklardan aşağıya sarkmışlar. O zaman böyle makineler yoktu. Böyle başlamışlar. Yine anlatılanlara göre Osman Efendi vasiyet etmiş, eğer bu yolun açılışı ben öldükten sonra olursa mezarıma gelip açıldığını bağırın, ben duyarım demiş. Vasiyeti yerine getirilir mi bilinmez. Çünkü önce mezarının bulunması gerekiyor.
Hürriyet
Popularity: 1% [?]
